Köpeklerde Yalancı Kuduz (Aujeszky Hastalığı): Belirtileri, Bulaşması ve Korunma Yolları

İçindekiler

• Yalancı Kuduz Nedir?
• Köpeklere Yalancı Kuduz (Aujeszky Hastalığı) Nasıl Bulaşır?
• Köpeklerde Yalancı Kuduz (Aujeszky Hastalığı) Belirtileri Nelerdir?
• Köpeklerde Yalancı Kuduz (Aujeszky Hastalığı) Teşhisi Nasıl Konur?
• Köpeklerde Yalancı Kuduz (Aujeszky Hastalığı) Tedavi Edilebilir mi?
• Köpeklerde Yalancı Kuduzdan (Aujeszky Hastalığı) Korunma Yolları
• Köpeklerde Yalancı Kuduz (Aujeszky Hastalığı) İnsanlara Bulaşır Mı?

Yalancı Kuduz Nedir?

Yalancı kuduz, tıp literatüründe Aujeszky hastalığı olarak da bilinen, akut seyirli ve köpeklerde neredeyse her zaman ölümle sonuçlanan viral bir hastalıktır. Hastalığın etkeni Suid herpesvirus 1 (SHV-1) adı verilen, Herpesviridae ailesinin Alphaherpesvirinae alt familyasına ait bir virüstür. Virüs merkezi sinir sistemini ve solunum yolu gibi diğer organları hedef alır.

Hastalığa "yalancı kuduz" denmesinin nedeni, bazı belirtilerinin gerçek kuduzu andırmasıdır; ancak etken tamamen farklıdır ve kuduz virüsüyle ilgisi yoktur.

Virüsün doğal konağı domuzlardır

Yalancı kuduz virüsü domuzlar, sığır, koyun, keçi, köpek, kedi, kemirgenler gibi çeşitli hayvanları etkileyebilir. Ancak bu türler arasında domuzun özel bir yeri vardır: Domuz, virüsün doğal konağıdır ve enfeksiyonu üretken biçimde atlatabilen tek türdür; klinik iyileşmeden sonra gizli (latent) enfekte olarak kalır ve virüs deposu (rezervuar) görevi görür.

Buna karşılık, domuz dışındaki tüm hayvanlarda enfeksiyon ölümle sonuçlanır. Köpekler için de durum aynıdır: enfekte olan köpeklerin hayatta kalma ihtimali yok denecek kadar azdır.

Köpeklere Yalancı Kuduz (Aujeszky Hastalığı) Nasıl Bulaşır?

Köpeklerde bulaşmanın en yaygın yolu ağız yoluyladır. Köpeklerde ve kedilerde yalancı kuduz neredeyse her zaman kontamine çiğ domuz eti yenmesi sonucu ortaya çıkar; virüs saçan domuzlarla doğrudan burun teması yoluyla bulaşma ise nadirdir. Bu nedenle hastalık özellikle çiftliklerde, domuz besiciliğinin yapıldığı bölgelerde ya da domuz avında kullanılan köpeklerde görülür.

Vahşi kaynaklı bulaşma da mümkündür. Örneğin İtalya'da bildirilen bir vakada, enfekte bir yaban domuzu tarafından ısırılan bir av köpeği hastalığa yakalanmıştır.

Virüs, yutak (farinks) bölgesindeki sinir uçlarına girer ve sinir lifleri boyunca ilerleyerek beyne ulaşır; burada akut ve ölümcül bir beyin iltihabına (panensefalit) yol açar.

Köpeklerde Yalancı Kuduz (Aujeszky Hastalığı) Belirtileri Nelerdir?

Köpeklerde belirtiler çok hızlı ilerler ve genellikle nörolojik ağırlıklıdır. Kaynaklarda bildirilen tipik seyir şöyledir:
Başlangıç belirtileri genellikle özgül değildir. İştahsızlık, ateş, çökkünlük ve halsizlik hastalığın başında öne çıkar; köpeklerde kusma sık, ishal ise daha nadir bildirilmiştir.

En karakteristik belirti kaşıntıdır. Aujeszky hastalığı öncelikle "çılgın kaşıntı" (mad itch) olarak bilinen şiddetli, dinmeyen bir kaşıntıyla ilişkilidir. Bu kaşıntı çoğunlukla baş ve yüz bölgesinde yoğunlaşır. Bildirilen bir köpek vakasında ağız çevresinde şiddetli kaşıntı, ağır nörolojik belirtiler ve solunum sıkıntısı görülmüş, ölüm belirtilerin başlamasından itibaren 48 saat içinde gerçekleşmiştir. Ancak kaşıntı her vakada görülmeyebilir.

25 doğrulanmış köpek vakasının incelendiği bir çalışmada belirtilerin sıklığı şöyle bildirilmiştir: tüm köpeklerde aşırı salya akışı (ptyalizm) görülmüş; %84'ü huzursuz, %84'ü iştahsız, %76'sı dengesiz (ataksik) olmuş ve %64'ü amaçsızca dolaşmıştır. Köpeklerin %64'ünde hızlı soluma, %60'ında solunum güçlüğü, %56'sında ses çıkarma, %52'sinde kaşıntı, %36'sında kusma ve kas spazmları, %36'sında saldırganlık görülmüştür.

Kısacası köpekte tabloya; aşırı salya, huzursuzluk, koordinasyon bozukluğu, şiddetli kaşıntı, kas seğirmeleri ve bazen saldırganlık hâkim olur.

Hastalığın seyri çok hızlıdır

Yalancı kuduz köpeklerde çok kısa sürede ölümcül seyreder. Köpek ve kedilerde hastalık, virüse maruz kalındıktan sonra 3-5 gün içinde neredeyse her zaman ölümle sonuçlanan akut bir tablo oluşturur.

Belirtiler ortaya çıktıktan sonraki süreç ise daha da hızlıdır. 25 vakalık çalışmada hastalık süresi 6 ile 96 saat arasında değişmiş; ötanazi yapılmayan köpeklerin %71'i belirtilerin başlamasından sonraki 24 saat içinde, %94'ü ise 48 saat içinde ölmüştür.

Ölüm mekanizması çok yönlüdür: virüsün yol açtığı yaygın kanama, çevresel sinir sistemi hasarı ve/veya kalp hasarı tek başına veya birlikte köpeklerde ölüme neden olabilir.

Köpeklerde Yalancı Kuduz (Aujeszky Hastalığı) Teşhisi Nasıl Konur?

Hastalığın çok hızlı ilerlemesi, canlı hayvanda kesin teşhisi güçleştirir. Domuzlarla veya çiğ domuz etiyle temas öyküsü, klinik belirtilerle birlikte hastalıktan şüphelenmeyi sağlamalıdır; ancak hastalık hızla ölümle sonuçlandığı için ölüm öncesi teşhis nadirdir.

Kesin tanı genellikle ölüm sonrası yapılır. Ölüm sonrası teşhis, floresan antikor testi ya da etkilenmiş dokulardan virüs izolasyonu ile konur. Ayrıca doku örneklerinde PCR ve immünohistokimya gibi yöntemler de kullanılır.
Ayırıcı tanı açısından en önemli hastalık gerçek kuduzdur. Yalancı kuduzda köpek, kudurmuş hayvanların aksine tipik olarak çevresine ya da insanlara saldırgan bir ısırma davranışı sergilemez; tablo daha çok şiddetli kaşıntı ve hızlı ölümle karakterizedir. Yine de kesin ayrım laboratuvar testleriyle yapılmalıdır.

Köpeklerde Yalancı Kuduz (Aujeszky Hastalığı) Tedavi Edilebilir mi?

Ne yazık ki hayır. Yalancı kuduzun etkili bir tedavisi bulunmamaktadır. Bunun başlıca nedeni hastalığın son derece hızlı ilerlemesidir. Bu nedenle tüm ağırlık korunmaya verilmelidir.

Köpeklerde Yalancı Kuduzdan (Aujeszky Hastalığı) Korunma Yolları

Köpeklerde yalancı kuduz için (birçok ülkede) ruhsatlı bir aşı bulunmadığından, korunmanın temeli virüse maruz kalmayı engellemektir. Hayvanların domuzlarla ya da çiğ/pişmemiş domuz eti dokularıyla temas etmesine izin verilmemelidir.

Pratik Öneriler:

• Köpeğinize kesinlikle çiğ domuz eti veya sakatatı vermeyin.
• Köpeğinizi başıboş domuzlarla, domuz çiftlikleriyle veya yaban domuzlarıyla temastan uzak tutun; özellikle domuz avında kullanılan köpeklerde risk yüksektir.
• Virüs ısıya karşı dayanıksızdır: 70 °C'de yaklaşık 15 dakikada, 100 °C'de ise anında inaktive olur. Dolayısıyla domuz eti ancak iyice pişirildiğinde güvenli hâle gelir.
• Domuz yetiştiriciliği yapılan bölgelerde köpeklerin beslenmesine ve dolaşımına dikkat edilmelidir.

Köpeklerde Yalancı Kuduz (Aujeszky Hastalığı) İnsanlara Bulaşır Mı?

Genel bilimsel kabule göre insan bu virüs için duyarlı bir konak değildir. Aujeszky virüsü insanlar ve kuyruksuz maymunlar dışındaki çeşitli memelileri enfekte eder. İnsan enfeksiyonuna dair bildirimler sınırlı ve yeterince belgelenmemiştir. Yine de çiğ domuz eti ve enfekte hayvanlarla temasta genel hijyen kurallarına uymak yerinde olur.